Sú erfiða staða kemur upp í mörgum fjölskyldum að barn innan fjölskyldunnar veikist eða slasast alvarlega. Þegar barn leggst inn á spítala, jafnvel til lengri dvalar, orsakar það mikla breytingu í daglegu lífi fjölskyldunnar. Hið veika barn verður miðdepill athygli, væntinga og ótta fjölskyldunnar. Því miður vill það bregða við að þarfir systkina hins veika barns falla í skuggann og gleymast í sumum tilfellum. Foreldrar eiga nóg með eigin tilfinningar og eru jafnvel illa í stakk búin til að veita öðrum börnum í fjölskyldunni upplýsingar um ástand og batahorfur hins veika barns. Veikindi systkinis getur haft langvarandi neikvæð áhrif á önnur börn innan fjölskyldunnar. Þessi áhrif geta varað langt fram á fullorðinsár[1]. En fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott því að langvin veikindi systkina geta líkað stuðlað að auknum þroska einstaklinga innan fjölskyldu, aukinni ábyrgðartilfinningu, samúð og skilningi á vanda annarra[2]. Þegar veikindi koma upp þá er brýnt að reyna eftir fremsta megni að koma á móts við þarfir annarra barna innan fjölskyldunnar. Þegar barn lendir inn á spítala, hvort sem er vegna veikinda eða slyss, hefur það sýnt sig að það sem dregur hvað mest úr áfallinu fyrir önnur börn innan fjölskyldunnar eru upplýsingar um hvað gerðist, hvernig líðan barnsins og batahorfurnar eru. Sé vel að slíkri upplýsingagjöf staðið dregur það verulega úr neikvæðum viðbrögðum systkina[3]. Þegar barn er lagt inn á spítala vegna slyss eða veikinda dregur iðulega úr samskiptum foreldra við önnur börn á heimilinu. Hluti af daglegu lífi foreldra breytist verulega og færist í sumum tilfellum inn á spítala og stofnanir. Þessar miklu breytingar á heimilislífi og aðstæðum barna valda þeim börnum sem heima sitja áhyggjum sem eru samkvæmt eldri rannsóknum fjórþættar.
Hvað er til ráða?Í rannsókn sem Kleiber, Montgomery & Craft-Rosenberg gerðu 1995[5] kemur fram að mikið af þeim upplýsingum sem foreldrar veita systkinum langveikra barna snúast um þrennt. Þá tækni og aðferðir sem til staðar eru á sjúkrahúsinu, hvaða slöngur og græjur það eru sem tengjast hinu veika barni. Síðan er það lýsing á ástandi barnsins þar með talin sár, sýkingar eða annað sem er birtingarmynd veikindanna. Loks má nefna væntingar til bata hins veika barns, þ.e. hvernig framtíðin muni líta út. Eins og foreldrar þekkja þá eiga börn það til að spyrja út í það sem skiptir þau máli og vekja forvitni þeirra. Svo er einnig um systkini veikra barna. Þau hafa tilhneigingu til að spyrja mikið út í aðstæður á sjúkrahúsinu og batahorfur hins veika barns. Foreldra hafa líka sterka tilhneigingu til að hughreysta börn sín, vekja von og fullvissu um að hið veika barn hljóti bata. Röskun á samvistum innan fjölskyldunnar hefur mikil áhrif og ljóst er að foreldrar gera sér grein fyrir neikvæðum áhrifum slíkrar röskunar. Það er ljóst að systkini eru forvitin um eðli, ástand og batahorfur hins veika barns, auk þess sem þau sýna áhuga á þeim aðstæðum sem til staðar eru á spítalanum. Jafnvel frekar ung börn hafa getu til að velta fyrir sér hvað framtíðin beri í skauti sér og hvernig hinu veika barni muni reiða af. Þau hafa vilja til að taka styðjandi þátt í því breytta umhverfi sem skapast við innlögn barns á spítala, en hafa jafnframt mikla þörf fyrir að fá upplýsingar um stöðu mála. Þegar svör foreldra og systkina veikra barna eru borin saman þá sést að það sem þau eru sammála um að hjálpi systkinunum er tvennt. Í fyrsta lagi að fá að vera þátttakendur (a.m.k upp að vissu marki). Það er að heimsækja hið veika barn, færa því eitthvað eftirsóknarvert, almennt að gera eitthvað fyrir hið veika barn. Hitt sem foreldrar og börn virðast sammála um er að vitneskjan um að hið veika barn er að ná bata hjálpar. Niðurstaðan er því að til að minnka líkur á vanlíðan og langvarandi áhrifum innlagnar barns á systkini þess er vænlegast að heimila þeim þátttöku í veikindaferli barnsins og veita systkinunum greinagóðar upplýsingar um eðli, aðstæður og batahorfur hjá hinu veika barni. Allur réttur áskilinn: Hannes Jónas Eðvarðsson, sálfræðingur og félagsráðgjafi [1] Bedford, V.H. & Gold, D.T. (1989). Siblings in later life: A neglected family relationship. London: Sage. [2] Taylor, S.C. (1980). The effect of chronic childhood ilness upon siblings. Maternal-Child Nursing Journal, 9, 109-116. [3] Craft, M.J. & Wyatt, N. (1986). Effect of visitation upon siblings of hospitalized children. Maternal-Child Nursing Journal,15, 32-48. [4] McCollum, A. (1975). Coping with prolonged health impairment in your child. Boston: Litle, Brown. [5] Kleiber, C., Montgomery, L.A. & Craft-Rosenberg, M. (1995). Information needs of the siblings of critical ill children. Children´s Health Care, 24(1), 47-60. |
Systkini langveikra barna
