Börn með ofvirkni og athyglisbrest geta reynst foreldrum erfið í uppeldi. Þessi börn eru oft á tíðum á mikilli hreyfingu, hugsa ekki áður en þau framkvæma, eiga oft erfitt með að gera ráð fyrir morgundeginum, sjá oft ekki fyrir afleiðingar gerða sinna og stofna sjálfum sér og öðrum í hættu. Foreldrar reka sig iðulega á að þau eiga erfitt með að hlýða og jafnvel skilja fyrirmæli. Sér í lagi ef þau eru flókin eða ef það tekur langan tíma að útlista þau.Uppeldi slíkra barna getur verið áskorun, jafnvel þó að viðkomandi foreldri sé þolinmótt að eðlisfari.
 
Það eru til aðferðir sem hjálpa barninu að takast á við daglegt líf. Þrátt fyrir að á síðu ADHD samtakanna komi fram að orsakir séu líffræðilegar þá þýðir það ekki að ekki sé hægt að eiga við hegðun barna með ADHD. Til eru nokkrar aðferðir sem gagnast hafa vel við hegðunarmótun barna með ADHD. 

Hér á eftir er stuttur úrdráttur sem aðstoðað getur foreldra til að hjálpa börnum að ná stjórn á hegðun sinni. Gott er að minna á að það sem við gerum á að miða að því að styðja og styrkja börnin okkar. Því getur verið gott að gera sér grein fyrir styrkleikum barnsins áður en lagt er af stað. Eins og með margt annað þá er það þannig að þeim mun fyrr sem gripið er inn í þeim mun meiri líkur á góðum árangri.

Skipuleggðu heimilislífið
Settu upp aðgengilega stundatöflu fyrir hvern dag vikunnar. Þar sem fram kemur hvenær á að:
vakna, borða, leika, læra heima, sinna heimilisstörfum, sinna persónulegu hreinlæti, horfa á sjónvarp, spila tölvuspil og hvenær háttatíminn er. Þessa stundartöflu skal hengja upp þar sem barnið sér hana á hverjum degi, jafnvel á fleiri en einum stað í húsnæðinu. Ef barnið hefur ekki enn náð tökum á lestri hafið þá myndir eða tákn sem barnið skilur með eða í stað orða. Ef breyting verður á dagskránni er best að útskýra hana fyrirfram fyrir barninu. Munið að ganga úr skugga um að barnið skilji hvað við það er sagt og átti sig á í hverju breytingarnar felast. 

Setjið upp húsreglur
Brýnt er að setja upp fáar en skýrar reglur um hvað er leyfilegt athæfi heima fyrir. Brýnt er að hafa reglurnar fáar og skýrar og hafa einfalt orðalag. Allar reglur skulu útskýrðar fyrir barninu og ykkar er að ganga úr skugga um að barnið skilji þær. Vandlega skal útskýra hvað gerist ef reglum er fylgt og hvað gerist þegar þær eru brotnar. Skrifið reglurnar niður ásamt afleiðingunum sem fylgja því að brjóta þær. Hengið þær upp í herbergi barnsins og jafnvel víðar á heimilinu – oft gott að hengja þetta upp við hliðina á stundatöflunni. Refsing fyrir brot á reglum á að vera sanngjörn, snögg og stöðug. Forðist líkamlegar refsingar.

Jákvæðni
Láttu barnið þitt vita hvað þú vilt frekar en hvað þú vilt ekki. Þegar barnið sýnir góða – æskilega hegðun – skulið þið verðlauna það. Best er að verðlauna fyrir góða hegðun um leið og hún á sér stað, jafnvel hegðun sem telst sjálfsögð annarsstaðar getur verið gott að verðlauna barn með ADHD. Hér má t.d. nefna að klæða sig á réttum tíma á morgnana eða ganga hljóðlega um. Látið óspart í ljós ánægju ykkar með góða hegðun. Jákvæð skilaboð skila sér í betri hegðun þegar til lengri tíma er litið en stöðugar skammir. Rifjið upp með barninu það sem það gerði vel t.d. í gær.

Skilningur
Verið viss um að barnið skiljið það sem þið ætlist til af því. Það er fátt mistækara en að skamma barn vegna þess að það skildi ekki fyrirmælin ykkar. Látið barnið vita með skýrum orðum hvað þið viljið. Ef vafi er á að barnið hafi skilið þig, láttu það þá endurtaka leiðbeiningarnar. Hafið leiðbeiningarnar einfaldar. Ef barnið skilur ykkur ekki, umorðið það sem þið viljið koma til skila. Hrósið barninu síðan þegar það lýkur hverjum áfanga í verkinu.

Samkvæmni
Ekki lofa neinu nema að standa við það. Gerðu það sem þú segist ætla að gera. Ekki endurtaka leiðbeiningar oft. Ef barnið brýtur reglurnar, gefðu því eina viðvörun – rólega. Ef það skilur ekki tilætluðum árangri þá er að framfylgja fyrirfram ákveðinni refsingu, sbr. reglurnar hér að framan. Beittu sömu refsingu við sama broti / brotum. Enn og aftur: forðist líkamlegar refsingar.

Eftirlit
Á yngri árum barns með ADHD er brýnt að það sé undir eftirliti og umsjá fullorðins einstaklings. Börn sem eru hvatvís eða ofvirk með athyglisbrest, eru líkleg til að takast á hendur athæfi sem getur skaðað þau eða aðra. Þau hugsa einfaldlega ekki fram í tímann heldur framkvæma.

Vinir
Félagleg færni reynist mörgum börnum með ADHD erfiður hjalli. Sama er að segja um félagsleg viðmið. Það er því mikilvægt að foreldrar velji vini barna sinna. Gætið þess að líkamleg færni og talmáls færni barnanna sé svipuð og að þau eigi vel skap saman. Varast ber að fleiri en einn vinur/vinkonur komi í heimsókn í einu. Hér er þó rétt að taka mið af getu barnsins. Þetta á sér í lagi við um yngri börn. Fylgist með leik yngri barna og verðlaunið þau oft fyrir góða leikhegðun. Börnunum verður að vera ljóst að líkamlegir pústrar eru ekki samþykktir. Hér er átt við að hrinda, slá og öskra.

Nám
Fátt er börnum mikilvægara en þátttaka foreldra í námi, þetta á sérstaklega við um börn með ADHD. Mikilvægur þáttur í árangri einstaklinga með ADHD í námi er að tengja áhugasvið þeirra við námið. Þetta á reyndar við um öll börn en þegar kemur að börnum með ADHD þá er þetta oft lykilatriði námsárangurs. Þegar einstaklingar með ADHD vinna að hlutum sem þeim finnst skemmtilegt þá geta þeir einbeitt sér, en einbeitingin hverfur þegar þeir eru að vinna að leiðinlegum verkefnum. Með þessar upplýsingar er mikilvægt að vinna að námsáætlun við hæfi fyrir barnið, að það fái að vinna verkefni sem því finnst áhugaverð. Sundkappinn Pelps er gott dæmi um þetta, en hann átti í erfiðleikum með stærðfræði í skóla. Þegar stærðfræðin var sett upp í íþróttadæmum fór hann hins vegar að skilja stærðfræðina. Einnig er gott að byrja skóladaginn á skemmtilegum verkefnum. Ef nemandinn byrjar á e-u sem að hann ræður við og hefur gaman af þá eykst sjálfstraust hans til náms og hann verður líklegri til að hafa betri úthald þegar líða tekur á daginn. 

Undirbúið næsta skóladag kvöldið áður, gangið frá í tösku, hafið föt tilbúin og verið viss um að barnið átti sig á því að það þarf að vakna snemma. Að morgni er gott að gefa barninu nægan tíma til að klæða sig, borða staðgóðan morgunmat og bursta tennur. Takið tillit til þess ef barnið er lengi að þessu, gætið þess að vekja það nógu snemma til að það geti sinnt þessum þáttum.

Heimavinna er sérkafli, munið að það er þeim gríðarlega erfitt að sitja og gera eitt í einu í langan tíma. Hér geta tvær nálganir verið mögulegar. Önnur er sú að þið veljið ákveðinn stað í íbúðinni til að læra, helst þannig að tölvur, sjónvarp og önnur skemmtileg hugðarefni séu ekki í sjónmáli. Þannig skapið þið næði fyrir barnið, sem þýðir að athyglin beinist síður að einhverju öðru. Hin leiðin er þver öfug. Sumir með ADHD þurfa mikið umhverfisáreiti. Þeir þurfa að hafa tónlist í eyrunum (iPod), jafnvel sjónvarp, tónlist og fleira í gangi – allt í einu. Sum börn þurfa að fá að standa, rugga sér eða hreyfa sig á annan hátt meðan að þau eru að læra. Þau geta þurft að krassa, skrifa, teikna eða fitla við eitthvað meðan þau eru að læra (hlusta á kennarann). Sumir þurfa að endurtaka það sem sagt er við þá, jafnvel umorða það. Þessir einstaklingar hafa oft mikla þörf fyrir að spyrja og nám og námsárangur getur verið háð því að fá svör við spurningum sínum. Hljóðbækur geta verið ómetanleg hjálp. Önnur hjálpartæki geta verið þeim til framdráttar, þar til gerð úr, sessur og svo mætti lengi telja. Rauntenging getur oft verið lykillinn að árangri í námi sbr. Pelps. 

Verið í samstarfi við barnið ykkar með að prófa mismunandi aðstæður. Ekki láta nægja að prófa bara einu sinni, prófið ykkur áfram og skráið hjá ykkur hvernig þetta gengur.
Brjótið námsefnið niður í nokkra þætti. Stuttar tarnir með skemmtilegum pásum, þar sem þið hrósið barninu hefur borið árangur. Dæmi um þetta er: Ef barnið á að reikna 10 dæmi heima þá getur verið gott að skipta því í 3*2 dæmi og 4*1 dæmi. Þannig að þegar barnið er búið að reikna 2 dæmi er pása og hrós. Styddu barnið þitt en láttu það sinna heimanáminu. Einnig er mikilvægt að vinnuáætlun sé skilmerkilega fram sett fyrir barnið. Einnig getur verið gott að tengja námstarnirnar við tíma. Þá er hægt að nota skeiðklukku, eggjasuðuklukku, vekjaraklukku eða úr til að taka tímann.

Horfðu til framlags ekki árangurs. Hrósaðu barninu fyrir að reyna. Það skiptir ekki máli hvort það fær 2 eða 8, það sem skiptir máli er að það sinni náminu. Þegar barnið er komið upp á lagið með að sinna náminu er hægt að fara horfa til einkunna. Þá má t.a.m. bæta við verðlaunum ef barnið nær ákveðinni einkunn.

Byggt á
ADHD-parenting

Mataræði
Vert er að hafa í huga að við erum það sem við borðum. Það á líka við um börnin okkar. Mataræði getur haft mikið að segja þegar kemur að hreyfiþörf. Orkudrykkir, mikið sykurinnihald fæðu og fleira getur haft áhrif á hreyfiþörf barnanna og líðan þeirra. Rannsóknir benda til þess að aukefni í mat ýti undir ofvirknieinkenni / auka hættu á ofvirkni. Dæmi um þetta eru litarefni og rotvarnarefnið natríumbensoat, sem eru algeng í sælgæti og gosdrykkjum. Þetta kom fram í rannsókn breskra vísindamanna við háskólann í Southampton sem greint er frá í læknatímaritinu Lancet og sett fram á vef Ruv, sjá hér.

Foreldrar ættu að vera vakandi fyrir þessu, jafnvel getur verið gott að gera "tilraunir" þannig að foreldrar haldi skrá yfir hegðun barnsins og hafi mataræði til hliðsjónar. Verði foreldrar varir við að barnið eigi erfiðara með að fara eftir fyrirmælum þegar það setur sykur út á morgunkornið þá  er rétt að taka sykurinn út af matseðlinum.

Tekið saman af Hannesi Jónasi Eðvarðssyni, sálfræðingi og félagsráðgjafa og Sigríði Jónsdóttur markþjálfa